Góry Orlickie
31.07.2020 r.
Szczyt: ORLICA
Pasmo: Góry Orlickie
Łańcuch: Sudety Środkowe
Wysokość: 1084m n.p.m.
Trasa: Zieleniec (Pod Hutniczą Kopą) 853m – Masarykova chata 1013m – Polomský kopec 1051m – Orlica 1084m – Zieleniec (Kamień Rübartscha) 920m – Schronisko PTTK „Orlica” – Zieleniec (Pod Hutniczą Kopą) 853m
Dystans: 11,7km
Wznios: 278m
Czas: 3h0min
Data zdobycia: 31.07.2020 r.
Do Zieleńca przyjeżdżamy jak w odwiedziny do starego znajomego. Tu nasze dzieci uczyły się jeździć na nartach, tu spędzaliśmy wielokrotnie zimowe ferie i zawsze świetnie się bawiliśmy. Pierwszy jednak raz jesteśmy tu w środku lata. Przyglądamy się znanym nam miejscom i widzimy je w nowej odsłonie. Bez śniegu wszystko wygląda inaczej.
Zieleniec (niem. Grunwald) leży na wysokości 800-960m n.p.m. i mimo 12-kilometrowej odległości od miasta, jest częścią miasta Dusznik-Zdroju. Zieleniec powstał jako wieś w 1719 roku na terenie lasów królewskich. W 1762 roku zbudowano tu drewniany kościół, a w 1840 roku była już szkoła, młyn i kamieniołom. Turystycznie zaczął rozwijać się od XIX wieku. W XX wieku powstały trasy narciarskie, skocznia i tor saneczkowy. W okresie międzywojennym funkcjonowało tu 5 schronisk. Po II wojnie światowej, uważany za najwyżej położoną polską wieś w Sudetach, rozwijał się jako popularny ośrodek narciarski. Od 1950 r. na co najmniej dekadę był zamknięty dla ruchu turystycznego ze względu na restrykcje w strefie przygranicznej. Odbudowa bazy narciarskiej i intensywny rozwój okolicy nastąpił dopiero w latach 70. XX wieku i trwa do dzisiaj.
Teren Zieleńca i okolic objęty jest od 1981 roku Obszarem Chronionego Krajobrazu Góry Bystrzyckie i Orlickie, który stanowi naturalną otulinę Parku Narodowego Gór Stołowych. Obejmuje tereny leśne, łąki górskie, torfowiska, doliny i bliźniaczyska (niskie zbiorowiska roślinne), na których występują m.in.: cenne drzewostany, formy geologiczne, hydrograficzne oraz zjawiska krasowe.
Zatrzymujemy się na przestronnym parkingu nieopodal kolejki Nartorama Skyway Express. Przechodzimy przez ulicę i o g. 13 stajemy w miejscu Pod Hutniczą Kopą 853m n.p.m. Niebieski szlak prowadzi stąd do czeskiego schroniska Masarykowa Chata (45min). Idziemy, wygodną drogą, zwaną Steinmann-Weg (pol. kamienna droga), oznaczoną niemieckim znacznikiem szlaku i po 1,7km dochodzimy do polsko-czeskiej granicy przy asfaltowej drodze nr 311. Do schroniska pozostaje nam stąd 500m, które pokonujemy raźnym krokiem. Przy Masarykowej chacie stajemy po 35 minutach od parkingu.
Masarykowa chata 1013m n.p.m. zbudowana została w latach 1924-25 na rozległej polanie leżącej na południowo-wschodnim zboczu Šerlicha i nawiązuje stylem do architektury ludowej. Otworzona została z okazji 75 urodzin pierwszego prezydenta Czechosłowacji Tomáša Masaryka, filozofa i socjologa. Przy dobrej pogodzie widać stąd Góry Bystrzyckie, Góry Sowie i Masyw Śnieżnika. Teren, na którym stoi, od 1969 roku należy do Obszaru Chronionego Krajobrazu Gór Orlickich (cz. CHKO Orlické hory). Po stronie czeskiej obejmuje powierzchnię 204km2, na którym istnieje 5 rezerwatów przyrody, 1 chronione stanowisko i 11 pomników przyrody.
Z tablicy o historii okolicy czytamy o osadzie Schierlichhäuser, która mieściła się na przełęczy pod Šerlich. Od XVII wieku zamieszkiwała ją społeczność utrzymująca się z palenia popiołu na potrzeby hut szkła, produkcji drewna, pasterstwa i rękodzielnictwa (tkactwo, wyrób pudełek z łuby drzewnej, szopek). Od XIX wieku działała tu także szkoła podstawowa.
Z Masarykowej chaty ruszamy czeskim czerwonym szlakiem zwanym Jiráskova horská cesta (JHC) w kierunku szczytu Vrchmezi (pol. Orlica). To 5-kilometrowy fragment długodystansowego szlaku o długości ok. 160km wytyczonego w 1921 roku i zwanego na cześć wybitnego czeskiego pisarza powieści historycznych Aloisa Jiráska (1851-1930). Początkowo idziemy wzdłuż granicy i łącznikowego wyciągu orczykowego Patyczak pomiędzy kolejką Skyway Express a Dziesiątką. Talerzyki wiszą tuż nad trawą i czekają cierpliwie do zimowego sezonu. Mijamy tablicę o górskich ziołoroślach, z której czytamy o skupiskach roślinności górskiej (byliny i paprocie) i nadpotokowej (łopuszyny), które stanowią jedne z ostatnich zbiorowisk o charakterze zbliżonym do naturalnego. Po przejściu ok. 300m od tablicy wchodzimy do rezerwatu Bukačka.
Národni přirodni rezervace (NPR) Bukačka został utworzony w 1954 roku w celu ochrony karłowatej pierwotnej puszczy bukowej z domieszką świerku, klonu jaworu i jarzęba pospolitego oraz torfowej łąki. Na powierzchni ponad 50ha rośnie 294 gatunki telomowych (m.in. mszaki, widłaki i paprotniki), z czego 23 chronione. Dzięki swej roślinnej różnorodności, rezerwat Bukačka bywa nazywany ogrodem botanicznym Gór Orlickich.
Po wyjściu z terenu rezerwatu mijamy szczyt Zielony Garb 1026m n.p.m. leżący poza ścieżką, na granicy polsko-czeskiej, a następnie Polomský kopec 1051m n.p.m. oddalony nieco od granicy państw. Po przejściu 300m mijamy krótkie odbicie szlaku do źródła rzeki Bélá, które leży na południowym zboczu Vrchmezi, na wysokości 1048m n.p.m. Tuż przed g.15 meldujemy się na szczycie Orlicy.
Orlica (cz. Vrchmezi) 1084m n.p.m. to najwyższy szczyt polskiej części Gór Orlickich i Sudetów Środkowych. Leży na europejskim dziale wodnym pomiędzy zlewiskami Morza Bałtyckiego i Morza Północnego i jest szczytem granicznym. W latach 1882-83 Heinrich Rübartsch (1852-1930), pionier turystyki górskiej i narciarstwa wybudował tu pierwsze schronisko i wieżę widokową zwaną Gasthaus zur Hohen Mense. Oprócz tego schroniska pod szczytem funkcjonowało jeszcze 5 kolejnych obiektów, a na szczyt można było wjechać samochodem. Po II wojnie światowej wszystkie budynki zostały rozebrane. Obecnie na szczycie stoi pomnik upamiętniający pobyt na wierzchołku prezydenta USA J. Q, Adamsa, cesarza Józefa II oraz kompozytora Fryderyka Chopina. W odległości ok. 50m od szczytu trwa budowa wieży widokowej o wysokości 25,5m. Jej oficjalne oddanie do użytku planuje się na październik 2021 roku. Obecnie szczyt jest zalesiony i nie oferuje widoków.
Spędzamy chwilę przy pomniku i tabliczce szczytowej. Być może przy następnej wizycie na Orlicy będziemy mieli okazję podziwiać panoramę z tarasu widokowego, który sięga ponad korony drzew. Wokół nas pięknie kwitnie wierzbówka kiprzyca, malowniczo dekorując okolice wierzchołka.
Zielonym szlakiem schodzimy w miarę szybko do Zieleńca. Trasa o długości 2km jest najkrótszą drogą na szczyt Orlicy. Szlak wychodzi na drogę na samym początku miejscowości przy obiekcie Przystanek Alaska. Tuż przy drodze i szlakowskazie stoi kamień upamiętniający Heinricha Rübartscha, który oprócz tego, że zbudował pierwsze schronisko i wieżę widokową na szczycie Orlicy był również pierwszym, oficjalnym narciarzem w Zieleńcu.
Od Przystanku Alaska zielony szlak prowadzi po poboczu asfaltowej drogi. Mija nas sporo samochodów przejeżdżających przez Zieleniec. Nie jest to przyjemny spacer, prowadzi jednak przez centrum miejscowości. Mijamy drewnianego „witacza” z sylwetką sudeckiej mieszkanki oraz charakterystyczny dla Zieleńca kościół św. Anny.
Kościół św. Anny to neoromańska świątynia zbudowana z kamienia polnego, kryta gontem. Powstał w 1902 roku na miejscu drewnianego, wzniesionego w 1762 roku. Leży na wysokości 862m n.p.m. i jest najwyżej położonym kościołem w Sudetach. W świątyni zachowała się pokrywa chrzcielnicy z 1790 roku oraz wyposażenie z początku XX wieku (kamienne ołtarze, ambona, drewniane rzeźby i olejne obrazy). Wokół kościoła znajduje się zabytkowy cmentarz z XIX wieku, kolumna z figurą Matki Boskiej z 1862 roku i krzyż na postumencie z 1866 roku.
Tuż przed g.16 dochodzimy do schroniska PTTK „Orlica”, w którym na chwilę się zatrzymujemy. W tle trwa głośna budowa monstrualnego obiektu Infinity Zieleniec, który mimo, że wyrasta z cennego Obszaru Chronionego Krajobrazu Gór Bystrzyckich i Orlickich rośnie w siłę bez względu na przyrodniczą szkodę. Jesteśmy zszokowani widokiem, który do tej pory kojarzył nam się z przytulną, górską wioską w alpejskim stylu.
Schronisko PTTK "Orlica" leży na wysokości 850m n.p.m. w samym sercu Zieleńca. Budynek, w którym się mieści, powstał najprawdopodobniej około 1878 roku. Przed II wojną światową mieścił się tu zajazd (Gasthaus), a po zakończeniu wojny był domem mieszkalnym repatrianckiej rodziny Wrona. W 1956 roku przeprowadzono remont obiektu, a dwa lata później, po wyjeżdzie mieszkańców za granicę, schronisko przekazano organizacji PTTK i udostępniono turystom.
Orlicką pętlę zamykamy na parkingu przy niebieskim szlaku o g. 16. Wyjeżdżając z Zieleńca mijamy tablicę z napisem: „Dziękujemy! To kiedy znowu się widzimy?”. No właśnie, kiedy?
